AVES EN MÉXICO: REGISTROS ESTATALES RECIENTES

 

Héctor Gómez de Silva

(Comentarios incluidos al final)

 

Howell & Webb (1995) impulsaron el conocimiento de la distribución de las especies de aves en México al publicar los primeros mapas de distribución en México de la mayoría las especies. Estos mapas estaban basados en datos publicados y en una gran cantidad de datos inéditos generados por el trabajo de campo de dichos autores y otros (enumerados en las páginas xii-xiv) y mediante interpolación; sin embargo, los autores reconocieron que “falta mucho por aprender” (p. 78). Es natural que al acumularse el esfuerzo de muestreo, mayor será el número de especies accidentales encontradas (Grinnell 1922). Además, el conocimiento de la avifauna en diferentes regiones de México es disparejo (Navarro et al. 1993). Desde la aparición de Howell & Webb (1995), se ha generado mucha información nueva sobre la distribución de las aves en México, pero en general ésta se encuentra dispersa en la literatura científica, muchas veces en revistas poco difundidas en México como Bulletin of the British Ornithologist’s Club, Western Birds, Euphonia, Cotinga y North American Birds. Esta publicación pretende difundir la parte de esta información referente a nuevos registros estatales.

 

MÉTODOS

         Para fines prácticos, en la presente obra se entiende como “nuevo registro” a toda evidencia de que una especie de ave se encuentra en un estado de México en el cual no aparece mapeada en los mapas de distribución de Howell & Webb (1995). Se hizo una recopilación de registros publicados en la literatura y algunos registros no publicados. La gran mayoría de los registros fueron publicados después de 1993 (fecha de corte de la mayoría de los mapas, S.N.G. Howell, com. pers.), pero se incluyen algunas referencias previas cuyos registros fueron omitidos por error en Howell & Webb (1995). La recopilación de material publicado en las revistas Euphonia, Cotinga y North American Birds fue exhaustiva. La búsqueda en otras fuentes fue de manera oportunista. Los resultados se presentan a manera de tabla en Resultados.

En Resultados, no se encuentran citas a publicaciones de nuevas localidades dentro de los estados en los que Howell & Webb (1995) mapean una especie determinada, aunque se traten de extensiones significativas dentro del estado. Tampoco se incluyen algunos registros que se han publicada con tan escasa información que no es posible verificar sin mayores datos que los publicados de cuál estado proviene el registro o que la especie fue identificada con certeza (tales como el registro de Strix occidentalis en el estado de México por Dickerman (1997),  Gymnocichla nudipes y Myrmotherula axillaris en Chiapas (Puebla-Olivares et al. 2002, Marin 1993, respectivamente), Molothrus bonariensis en Yucatán (Kluza 1998), Icterus pectoralis en Puebla (Rojas-Soto & Navarro 1999), Carpodacus cassinii en Oaxaca (Grosselet & Forcey 2002) y Turdus rufopalliatus en Guanajuato (Brooks 1999, posiblemente escapado de una jaula).

Se señalan en negritas las especies que representan nuevos registros para México (cuando dichas especies se han registrados en más de un estado, sus nombres aparecen en negritas sólo bajo el estado en el cuál fue registrado primero). Asimismo se señala la categoría de ocurrencia (accidental, residente, no residente, extirpada) inferida o sospechada.

 

RESULTADOS

 

Estado

Especie(s)

Cat.

Fuente de la información

Aguascalientes

 

 

 

 

Strix occidentalis

R

Young et al. 1997

Baja California

 

 

 

 

Gavia arctica, Oceanites oceanicus, Aix sponsa, Ictinia mississippiensis, Buteo platypterus, Buteo swainsoni, Pluvialis dominica, Charadrius morinella, Calidris himantopus, Philomachus pugnax, Sterna fuscata, Brachyramphus marmoratus, Coccyzus erythropthalmus, Cynanthus latirostris, Colaptes auratus cafer, Colaptes auratus chrysoides, Empidonax flaviventris, Tyrannus crassirostris, Tyrannus tyrannus, Catharus minimus, Motacilla flava, Anthus hodgsoni, Vireo flavoviridis, Vireo olivaceus, Vermivora pinus, Vermivora virginiae, Parula americana, Dendroica discolor, Dendroica castanea, Helmitheros vermivorus, Seiurus aurocapillus, Oporornis formosus, Wilsonia citrina, Wilsonia canadensis, Myioborus pictus, Piranga flava, Passerina cyanea, Spiza americana, Melospiza georgiana, Zonotrichia querula, Calcarius lapponicus, Calcarius ornatus, Quiscalus quiscula, Icterus spurius, Icterus galbula

A

Erickson & Howell (eds.) 2001

 

Phoebastria albatrus

E

Erickson & Howell (eds.) 2001

 

Sula granti, Streptopelia decaocto

A

Hamilton et al. 2001

 

Caracara plancus, Micrathene whitneyi, Aegolius acadicus, Hylocharis xantusii

R

Erickson & Howell (eds.) 2001

 

Chordeiles minor, Troglodytes troglodytes, Dendroica pinus, Oporornis agilis

A

Erickson et al. (eds.) 2002

 

Picoides pubescens, Empidonax wrightii

NR

Erickson & Howell (eds.) 2001

 

Calidris minuta, Otus flammeolus, Myiodynastes luteiventris, Vireo griseus

A

Erickson et al. (eds.) 2003

 

Dumetella carolinensis

A

Palacios & Alfaro 1992, Erickson et al. (eds.) 2003

Baja California Sur

 

 

 

 

Phaethon rubricauda, Sula granti, Platalea ajaja, Dendrocygna bicolor, Anas p. platyrhynchos, Pluvialis fulva, Limosa haemastica, Synthliboramphus antiquus, Sphyrapicus thyroideus, Contopus cooperi, Empidonax alnorum, Empidonax minimus, Empidonax oberholseri, Sitta canadensis, Ixoreus naevius, Vireo flavoviridis, Vermivora chrysoptera, Vermivora virginiae, Parula americana, Dendroica tigrina, Dendroica virens, Dendroica discolor, Protonotaria citrea, Seiurus aurocapillus, Oporornis formosus, Oporornis agilis, Wilsonia citrina, Wilsonia canadensis, Pheucticus ludovicianus, Quiscalus mexicanus, Icterus galbula, Carpodacus cassini

A

Erickson & Howell (eds.) 2001

 

Phoebastria albatrus

E

Erickson & Howell (eds.) 2001

 

Laterallus jamaicensis

R

Hamilton et al. (eds.) 2002

 

Calidris pusilla, Calidris ferruginea, Calidris himantopus, Melanerpes lewis, Myiarchus crinitus, Vireo philadelphicus, Dendroica fusca

A

Erickson et al. (eds.) 2002

 

Xenus cinereus

A

Erickson (eds.) 2003

 

Sterna nilotica

R

Erickson & Howell (eds.) 2001

 

Chaetura vauxi, Selasphorus rufus, Empidonax hammondi

NR

Erickson & Howell (eds.) 2001

 

Sphyrapicus ruber, Dendroica tigrina

A

Erickson et al. (eds.) 2002, 2002b

 

Colaptes cafer

A

Erickson et al. (eds.) 2002b

 

Vireo solitarius

A

Hamilton et al. (eds.) 2002

Campeche

 

 

 

 

Mergus cucullatus

A

Rojas-Soto & de Alba Bocanegra 2002

 

Vanellus chilensis

A

Martin 1997

 

Ornithion semiflavum

R

Gómez de Silva (ed.) 2002b

 

Piranga ludoviciana

A

Gómez de Silva (ed.) 2002b

Chiapas

 

 

 

 

Empidonax oberholseri

NR

Gómez de Silva (ed.) 2002c

 

Thryothorus ludovicianus albinucha

R?

Puebla-Olivares et al. 2002

 

Anthus rubescens

A

Gómez de Silva 1998

 

Dolichonyx oryzivorus

A

W.J. Schaldach, com. pers.

 

Gavia immer

A

R. Wilson, A. Meléndez com. pers.

Chihuahua

 

 

 

 

Pelecanus occidentalis

A

Gómez de Silva (ed.) 2002d

 

Numenius phaeopus

NR

Manzano et al. 1999

 

Larus argentatus, Dumetella carolinensis, Zonotrichia albicollis, Carduelis lawrencei

A

Gómez de Silva (ed.) en prensa

 

Streptoprocne rutila

R?

Howell (1999)

 

Ictinia mississipiensis

R

Gómez de Silva 2002, B. Howe com. pers.

 

Streptopelia decaocto

A

Gómez de Silva (ed.) 2002c, en prensa

Coahuila

 

 

 

 

Egretta caerulea

A

Gómez de Silva (ed.) 2002c

 

Streptopelia decaocto

A

¿?

 

Mitrephanes phaeocercus

A

Gómez de Silva (ed.) 2002a

 

Egretta tricolor, Dendroica pinus

A

Gómez de Silva (ed.) en prensa

 

Vermivora peregrina, Dendroica caerulescens, Dendroica dominica

A

Gómez de Silva (ed.) 2001a

 

Seiurus aurocapillus

NR

Gómez de Silva (ed.) 2001a, 2002c

 

Spiza americana

A

Gómez de Silva (ed.) 2002d

 

Buteo platypterus

NR

Gómez de Silva (ed.) 2002c, 2003

 

Buteo albicaudatus

R

Gómez de Silva (ed.) 2003

Colima

 

 

 

 

Plegadis falcinellus, Aramus guarauna

R?

Howell 1994

 

Aix sponsa, Calypte costae

A

Howell 1994

 

Larus californicus, Petrochelidon fulva

NR

Gómez de Silva (ed.) 2002b

 

Sayornis phoebe

A

Howell 1999

 

Salpinctes obsoletus

A?

Gómez de Silva 1998

 

Dendroica discolor

A

Gómez de Silva (ed.) en prep

 

Larus glaucescens (Isla Socorro)

A

Wehtje et al. 1993

Distrito Federal

 

 

 

 

Chondrohierax uncinatus

NR

Gómez de Silva 2002, Gómez de Silva (ed.) 2001a, 2002c

 

Charadrius collaris

A

Gómez de Silva 1998

 

Fregata magnificens

A

A. Meléndez, com. pers.

 

Larus argentatus

A

Gómez de Silva (ed.) 2002a

 

Phalacrocorax brasilianus, Bucephala albeola, Coragyps atratus, Buteo albicaudatus, Catoptrophorus semipalmatus, Columbina passerina, Crotophaga sulcirostris, Tilmatura dupontii, Myiarchus tuberculifer, Myiarchus crinitus, Sialia sialis, Dendroica graciae, Protonotaria citrea, Piranga bidentata, Sporophila torqueola

A

Wilson & Ceballos 1993

 

Mitrephanes phaeocercus, Turdus assimilis

R

Wilson & Ceballos 1993, Gómez de Silva (ed.) 2001a, 2003

 

Cardinalis cardinalis

R

Gómez de Silva (ed.) 2001b, 2002a, 2003

Durango

 

 

 

 

Pelecanus occidentalis

A

Gómez de Silva (ed.) 2001a

 

Eudocimus albus

A

Gómez de Silva (ed.) 2002a

 

Sturnus vulgaris

NR

Leukering & Brady 1997, Gómez de Silva (ed.) 2001a

 

Vireo vicinior

NR

Gómez de Silva (ed.) en prensa

Guerrero

 

 

 

 

Gavia immer

NR

Gómez de Silva 2002

 

Harpyhaliaetus solitarius, Campylorhynchus megalopterus, Thryomanes bewickii, Toxostoma ocellatum, Atlapetes virenticeps, Pipilo maculatus, Pipilo fuscus

R

Morales-Pérez & Navarro 1991

Hidalgo

 

 

 

 

Sturnus vulgaris

R

González-García et al. en prep.

Jalisco

 

 

 

 

Rallus longirostris

NR?

Gómez de Silva (ed.) 2002b

 

Calypte costae, Dumetella carolinensis, Vireo griseus

A

García-Ruvalcaba et al. 1996

 

Turdus infuscatus

A

Gómez de Silva (ed.) 2002b

 

Coccothraustes abeillei

R

García-Ruvalcaba et al. 1996

México

 

 

 

 

Porphyrio martinica

A?

Gómez de Silva 1998

 

Dumetella carolinensis

A

Howell 1999

 

Sturnus vulgaris

R

Gómez de Silva (ed.) 2001a, 2002a, 2002b, 2003

 

Vireo atricapillus

NR

Phillips 1991, Gómez de Silva 1997c

 

Seiurus motacilla

NR

Gómez de Silva 1997a, Howell 1999

 

Pheucticus ludovicianus

NR

Gómez de Silva 1997a

 

Dendroica magnolia

A

Gómez de Silva 1997a

Michoacán

 

 

 

 

Sula nebouxii

A

Gómez de Silva 1998

 

Buteo regalis, Falco mexicanus, Grus canadensis

A

W.J. Schaldach, comm. pers.

Morelos

 

 

 

 

Dryocopus lineatus, Campephilus guatemalensis

R

Valenzuela et al. 2002

 

Phalacrocorax brasilianus, Elanus leucurus, Buteo platypterus, Jacana spinosa, Catoptrophorus semipalmatus, Sterna antillarum, Panyptila sanctihieronymi, Sturnus vulgaris

A

Urbina-Torres 2000

 

Dendrocygna autumnalis, Herpetotheres cachinnans

R

Urbina-Torres 2000

 

Charadrius alexandrinus, Recurvirostra americana

NR

Urbina-Torres 2000

 

Cacicus melanicterus

R

Gómez de Silva (ed.) 2003

Nayarit

 

 

 

 

Fregata minor, Piranga olivacea (Isla Isabel)

A

V. Madsen et al. foto

 

Aythya marila, Sayornis saya

A

Gómez de Silva (ed.) 2002b

 

Mergus serrator

A

Gómez de Silva (ed.) 2002a

 

Rostrhamus sociabilis, Aramus guarauna

R?

Gómez de Silva (ed.) 2002b, en prep.

 

Fulmarus glacialis, Buteo magnirostris, Icterus spurius fuertesi

A

Gómez de Silva (ed.) en prep.

 

Philomachus pugnax

A

W.J.Schaldach, com. pers.

 

Larus occidentalis, Larus glaucescens

A

Howell et al. 2001

Nuevo León

 

 

 

 

Egretta rufescens

A

Gómez de Silva (ed.) 2002b

 

Nyctanassa violacea

R

Gómez de Silva 2001b

 

Dendrocygna bicolor, Buteo brachyurus, Catharus aurantiirostris, Saltator caerulescens, Carduelis pinus

R

Behrstock & Eubanks 1997a

 

Micrastur semitorquatus

A

Sada 1995

 

Grus canadensis

NR

Gómez de Silva (ed.) 2002b

 

Melanerpes lewis

A

A. Hidalgo foto

 

Chen rossii

A

Gómez de Silva (ed.) en prensa

 

Dendroica caerulescens, Protonotaria citrea

A

Contreras-Balderas et al. 1995

 

Micrastur semitorquatus

A

Sada 1995

Oaxaca

 

 

 

 

Crypturellus cinnamomeus occidentalis

R

Gómez de Silva 2002b

 

Sula nebouxii

R

Gómez de Silva 2001b, en prep.

 

Botaurus pinnatus, Nomonyx dominicus

R?

Schaldach et al. 1997

 

Piranga olivacea

NR

Schaldach et al. 1997

 

Accipiter gentilis

A?

Gómez de Silva (ed.) 2002b

 

Philomachus pugnax

A

Gómez de Silva (ed.) 2002ª, en prensa

 

Sterna sandvicensis

NR

Gómez de Silva (ed.) 2002a

 

Ara militaris

R

Dirección de la Reserva de la Biosfera Tehuacán-Cuicatlán 2001

 

Cynanthus latirostris (excluyendo C. l. doubledayi)

A

Howell 1999

 

Progne sinaloae

NR

Forcey 2002

 

Dendroica palmarum

A

Gómez de Silva (ed.) 2002c

 

Anas platyrhynchos diazi

A

Grosselet & Forcey 2002

 

Micrathene whitneyi

R

Cisneros-Palacios & Bonilla-Ruíz 1993, Hunn et al. 2001

 

Sitta pygmaea

R

Hunn et al. 2001

 

Limnothlypis swainsonii

NR

Morales-Pérez 2000

Puebla

 

 

 

 

Dromococcyx phasianellus

R

Warner & Beer 1957

 

Phaethornis longirostris, Phaethornis striigularis

R

Gómez de Silva 2002

 

Campylopterus hemileucurus

R

Rojas-Soto & Navarro 1999

 

Hylorchilus sumichrasti

R

Gómez de Silva 1997b

 

Zonotrichia leucophrys

NR

Rojas-Soto & Navarro 1999

 

Buteo regalis

A

Gómez de Silva 2003

Querétaro

 

 

 

 

Crypturellus cinnamomeus, Asturina nitida, Falco rufigularis, Aratinga holochlora, Aratinga astec, Pionus senilis, Amazona viridigenalis, Campylopterus curvipennis, Amazilia candida, Trogon violaceus, Ceryle torquata, Aulacorhynchus prasinus, Veniliornis fumigatus, Campephilus guatemalensis, Xiphorhynchus flavigaster, Tityra semifasciata, Cyanocorax morio, Henicorhina leucosticta, Henicorhina leucophrys, Vireo griseus, Cyclarhis gujanensis, Basileuterus culicivorus, Euphonia affinis, Euphonia hirundinacea, Habia rubica, Piranga leucoptera, Saltator atriceps, Psarocolius montezumae

R

Rojas-Soto et al. 2001

 

Pelecanus occidentalis

A

Rojas-Soto et al. 2001

 

Penelope purpurascens, Crax rubra, Dendrortyx barbatus, Dactylortyx thoracicus

R

Eitnear et al. 2000

 

Ara militaris

R

Pedraza et al. 2000

 

Sphyrapicus nuchalis, Oreoscoptes montanus, Vireo solitarius

NR

Rojas-Soto et al. 2001

 

Tachybaptus dominicus, Streptoprocne rutila, Myiarchus tyrannulus, Sturnus vulgaris

R

González-García et al. en prep.

 

Vermivora pinus, Dendroica magnolia, Seiurus motacilla

NR

González-García et al. en prep.

 

Pitangus sulphuratus

R

Gómez de Silva 2002

 

Ortalis vetula, Leptotila verreauxi, Columba flavirostris, Columbina talpacoti, Piaya cayana, Trogon mexicanus, Trogon elegans, Xiphocolaptes promeropirhynchus, Lepidocolaptes affinis, Mitrephanes phaeocercus, Myiozetetes similis, Pachyramphus aglaiae, Cyanocorax yncas, Dendroica virens, Peucedramus taeniatus, Piranga bidentata, Chlorospingus opthalmicus, Buarremon brunneinucha, Molothrus aeneus

R

Gutiérrez-Pérez 2002, pero Navarro et al. 1993 los había registrado previamente.

Quintana Roo

 

 

 

 

Anas cyanoptera, Streptopelia decaocto

A

Gómez de Silva (ed.) 2002c

 

Anas americana, Spizella passerina

A

Gómez de Silva 2002

 

Ictinia mississippiensis

NR

Figueroa-Esquivel et al. 1998

 

Florisuga mellivora, Automolus ochrolaemus, Oryzoborus funereus, Sturnella magna

R

Figueroa-Esquivel et al. 1998

 

Oporornis philadelphia

A

Buffa & Morris 1999

 

Wilsonia canadensis

A

Macouzet & Escalante 2000

 

Passer domesticus

A

B. MacKinnon com. pers.

 

Catharus guttatus

A

Gómez de Silva (ed.) 2003

 

Xema sabini

A

Howell et al. 2001

 

Mergus serrator, Streptopelia decaocto, Tapera naevia

A

Gómez de Silva (ed.) en prensa

San Luis Potosí

 

 

 

 

Platalea ajaja, Melanitta perspicillata

A

Gómez de Silva (ed.) 2003

 

Charadrius collaris

A

Gómez de Silva (ed.) 2003, en prensa

 

Calypte anna

NR

Gómez de Silva 1998

 

Vireo vicinior

NR

Fry et al. 1996

 

Thraupis abbas

R

Gómez de Silva (ed.) 2001a

 

Myadestes unicolor

R?

Gómez de Silva (ed.) 2003

 

Anas fulvigula

A

Gómez de Silva (ed.) en prensa

Sinaloa

 

 

 

 

Porzana flaviventer

R?

M.A. González-Bernal foto

 

Otus flammeolus, Tilmatura duponti

R

Gómez de Silva (ed.) 2001b

 

Vermivora pinus

A

Gómez de Silva (ed.) 2002b

 

Protonotaria citrea

A

Gómez de Silva (ed.) 2002c

 

Melospiza georgiana

A

Howell 1999

 

Empidonax affinis, Catharus occidentalis

R

Howell 1999

 

Sayornis saya

NR

Gómez de Silva (ed.) en prensa

Sonora

 

 

 

 

Gavia adamsii

A

Rojas-Soto et al. 2002

 

Podiceps grisegena

A

Gómez de Silva 2002b

 

Aechmophorus clarki, Fulmarus glacialis, Anhinga anhinga, Melanitta nigra, Porphyrio martinica, Calidris pusilla, Rissa tridactyla, Sterna sandvicensis, Amazilia rutila, Tyrannus forficatus, Sitta canadensis, Troglodytes troglodytes, Ixoreus naevius, Dumetella carolinensis, Motacilla alba, Vireo griseus, Dendroica fusca, Dendroica dominica, Carpodacus purpureus

A

Russell & Monson 1998

 

Mergus cucullatus

NR

Russell & Monson 1998, Gómez de Silva (ed.) 2002b, en prensa

 

Laterallus jamaicensis

R

Patten et al. 2001 (p. 40)

 

Larus pipixcan

NR

Russell & Monson 1998

 

Larus crassirostris

A

Garrett & Molina 1998

 

Chen rossii, Larus canus, Larus fuscus

A

Gómez de Silva (ed.) en prensa

 

Streptoprocne rutila, Streptoprocne semicollaris, Trogon mexicanus, Empidonax affinis, Attila spadiceus, Cinclus mexicanus, Atlapetes pileatus, Coccothraustes abeillei, Phasianus colchicus

R?

Russell & Monson 1998

 

Campephilus imperialis

E

Russell & Monson 1998

Tabasco

 

 

 

 

Chaetura vauxi, Campylopterus excellens, Thryothorus modestus, Myadestes unicolor, Turdus infuscatus

R

Winker et al.1999

 

Vermivora ruficapilla

NR

Winker et al.1999

 

Vireo pallens

R

Gómez de Silva 1998, Gómez de Silva (ed.) 2002c

Tamaulipas

 

 

 

 

Puffinus diomedea, Oceanodroma castro, Sterna fuscata

NR?

Gómez de Silva 2001b

 

Tachycineta albilinea

R?

Gómez de Silva (ed.) en prensa

 

Sarcoramphus papa

R?

Arvin 2001

 

Larus dominicanus

A

Gee & Edwards 2000, Howell et al. 2001

 

Larus californicus, Larus hyperboreus

A

Gee & Edwards 2000

 

Streptopelia decaocto

NR?

Gómez de Silva (ed.) 2002c, 2003, en prensa

 

Tyrannus crassirostris

A

Gómez de Silva 2002

 

Tityra inquisitor

R

Gómez de Silva 2002, Gómez de Silva (ed.) 2003, en prensa

 

Thraupis abbas

R

Boyd 2001

 

Piranga olivacea

NR

Gómez de Silva (ed.) 2001a